Türkiye’de Toprak Türleri ve Toprakların Dağılışı

Bunu Paylaş:

Bu dersimizde Türkiye’ de görülen toprak türleri ve bu toprak türlerinin dağılışı konusunu detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Toprak ana kayanın fiziksel ve kimyasal çözülmeyle ayrışması ile oluşur.

FİZİKSEL ÇÖZÜLME (Mekanik): Yıllık ya da günlük sıcaklık farklarının fazla olduğu yerlerde görülür. Sıcaklık farklarının fazla olduğu yerler karasal alanlardır. Fiziksel çözülmenin olduğu yerlerde toprak oluşumu yavaştır.

KİMYASAL ÇÖZÜLME: Nem ve yağışın fazla olduğu yerlerde görülür. Kimyasal çözülmenin fazla olduğu yerlerde toprak oluşumu hızlı olur.

Türkiye toprak çeşidi fazla olan bir ülkedir, nedenleri;

  • İklim çeşitliliğinin fazla olması
  • Kayaç çeşitliliğinin fazla olması
  • Yer şekillerinin kısa mesafede değişim göstermesi

TOPRAK OLUŞUMUNDA ETKİLİ OLAN FAKTÖRLER

İklim

  • Sıcaklık koşulları, nem ve yağış koşulları toprak oluşumunda etkilidir.
  • Karadeniz ikliminde aşırı yağış olduğu için Kahverengi orman topraklarının görülmesi
  • Yarı kurak bölgelerde tuzlu ve kireçli toprakların görülmesi

Yer şekilleri

  • Yer şekilleri toprak oluşumunu erozyon, eğim ve engebe özellikleri ile etkiler.
  • Eğim arttıkça erozyon artar ve toprak oluşumu zorlaşır.
  • Eğimin az olduğu yerlerde toprak oluşumu daha kolay gerçekleşir. Toprak daha derin bir yapıya sahip olur.

Kayaçların özelliği

  • Yumuşak ve çözülmeye dirençsiz kayaçlarda ayrışma daha çabuk olacağı için toprak oluşumu hızlanır.
  • Çözülmeye dirençli topraklarda ayrışma daha geç olur ve toprak oluşumu yavaşlar.

Canlılar

  • Canlı kalıntıları toprağa karışarak toprağın organik madde bakımından zengin olmasını sağlar.

Zaman

  • Normal koşullarda 1cm3 toprağın oluşması için 75 yıl zamana ihtiyaç vardır. Bu süre iklim ve kayaç özelliğine göre değişiklik gösterebilir.

TOPRAK KATMANLARI

O (ORGANİK KAT)-> Organik kalıntıların bulunduğu koyu renkli kattır.
A HORİZONU -> Genellikle koyu renkli olup humus gibi maddelerin biriktiği katmandır. Yıkanma katı da denir.
B HORİZONU -> Birikim katmanıdır. Bazen humus bazen kil, demir gibi maddeler birikir. Genellikle kahverengi renklidir.
C HORİZONU-> Ana kayanın ayrışması ile oluşur. Ana kayanın özelliğini taşır. Ayrışma katıda denir:
D HORİZONU-> Parçalanmamış haldeki kayadır. Ana kaya katıda denir

Türkiye’de Toprakların Dağılışı

ZONAL ( Yerli – Katmanlaşmış ) TOPRAKLAR

Oluşumunda iklim ve ana kayanın etkili olduğu topraklardır. Bu topraklarda HORİZON bulunur. Yerli Topraklar ikiye ayrılır.

NEMLİ BÖLGE TOPRAKLARI

LATERİT
  • Ekvator ve çevresine görülen sıcak ve nemli bölge toprağıdır.
  • Türkiye’de görülmezler.dikkat
TERRA-ROSSA
  • Kırmızı topraklarda denir.
  • Akdeniz iklim toprağıdır.
  • Kalkerin üzerinde oluşurlar.
  • Kireçlidirler.
  • Demir oksit oranı fazla olduğu için kırmızı renklidirler.
  • Sulama ve gübreleme ile verimli hale gelirler.
  • Akdeniz ikliminin görüldüğü alanlarda yaygındırlar.
  • Özellikle Batı Akdeniz bölümünde yoğun görülürler.
KAHVERENGİ ORMAN TOPRAKLARI
  • Ormanlık alanlarda oluşurlar bu yüzden humus bakımından zenginlerdir ve tarım için elverişli topraklardır.
  • Karadeniz de yaygın olarak görülürler.
  • Karadeniz kıyı kesiminde kireçsiz, iç kesimlerinde ise kireçli kahverengi orman toprakları yaygındır.
  • Kıyı Karadeniz’deki kireçsiz kahverengi orman toprakları çay ve kivi tarımı için elverişlidir.
PODZOL
  • Soğuk ve nemli bölge topraklarıdır.
  • İğne yapraklı ormanların altında oluşurlar.
  • Aşırı yıkanmadan dolayı mineral bakımından fakirdirler.
  • Batı Karadeniz’de yaygın olarak görülürler.
TUNDRALAR
  • Tundra ikliminde oluşurlar.
  • Kışın donar yazın çözülerek liken ve yosunların olduğu bataklıklar haline gelir.
  • Türkiye’de görülmezler.dikkat

KURAK ve YARI KURAK BÖLGE TOPRAKLARI

ÇERNOZYOMLAR
 (Kara Topraklar)
  • Çayır bitki örtüsü altında görülürler.
  • Kara topraklar olarak ta bilinirler.
  • Yerli topraklar içindeki en verimli topraklardır.
  • Türkiye’de Erzurum – Kars çevresi en çok görüldüğü yerdir. Erzurum – Kars dışında Karadeniz bölgesinin ve Doğu Anadolu bölgesinin yüksek kesimlerinde görülürler.
  • Yazın yeşeren gür çayırların sürekli olarak toprağa karışmasından dolayı humus bakımından çok zengin bir topraktır.
  • Renginin siyah olması humus bakımından zengin olması ile ilgilidir.
ÇÖL TOPRAKLARI
  • Çöllerde oluşurlar Türkiye’de görülmezler.
KAHVERENGİ ve KESTANE RENKLİ BOZKIR TOPRAKLARI
  • Yıllık yağış miktarının az olduğu karasal bölgelerde görülürler.
  • Yağışın 600mm ‘nin altında olduğu yerlerde Kahverengi bozkır toprakları
  • 600mm ‘nin üstünde olduğu yerlerde ise kestane renkli bozkır toprakları görülür.
  • Tahıl tarımı için elverişli topraklardır.
  • İç Anadolu bölgesi
  • İç Batı Anadolu Bölümü
  • Doğu Anadolu Bölgesi
  • Güney Doğu Anadolu Bölgesi

İNTRAZONAL TOPRAKLAR

Ana kayanın ve topoğrafyanın etkisi ile oluşmuş yerli topraklardır. Bu topraklar A ve C horizonludur.

HALOMORFİK TOPRAKLAR

  • Tuzlu topraklardır
  • Kurak ya da yarı kurak iklim bölgelerinde oluşurlar.
  • Türkiye’de en çok Tuz Gölü çevresi ve Konya ovasında görülürler.

HİDROMORFİK TOPRAKLAR

  • Bataklıklarda veya taban suyu seviyesinin yüksek olduğu yerlerde görülen topraklardır.

KALSİMORFİK TOPRAKLAR

  • Kireçli olan bu topraklar ikiye ayrılırlar;
Vertisoller (Dönen Topraklar)
  • Eski göl tabanlarında killi ve kireçli depolar üzerinde oluşurlar.
  • Anadolu’da “ Taş Doğuran “ , “ Kepir “ ya da “ Karakepir ismi ile anılırlar.
  • Bu topraklarda her ne kadar düşük yağış nedeniyle nem eksikliği görülse de sulama ile çok verimli tarım topraklarına dönüşürler.
  • Özellikle Trakya’da ve Güney Marmara’ nın bazı ovalarında görülürler.
  • Trakya’da tarımı yapılan ayçiçeği için uygun topraklardır.
Rendzinalar
  • Yumuşak kireçtaşları üzerinde oluşan bu topraklar koyu renkli ve kireçlidir.

AZONAL TOPRAKLAR

Taşınmış topraklarda denir. Dış kuvvetlerin taşıdığı bu topraklarda horizon yoktur ve çok verimlidirler. İncelendiklerinde Ana kayaç ve İklim ile ilgili bilgi vermezler

ALÜVYAL TOPRAK

  • Akarsuların taşıyıp biriktirdikleri malzemeler ile oluşan topraklardır.
  • Delta ovaların toprakları alüvyaldır.
  • Ayrıca iç bölgelerimizde akarsuyun yatak eğiminin azaldığı yerlerde biriken malzemeler ile oluşan topraklardır.
  • Deniz kenarında oluşan delta ovalarda görülüğü gibi iç ovalarımızda da görülürler.
  • Karadeniz kıyılarında; Bafra, Çarşamba ve Adapazarı ovaları
  • Ege kıyılarında; Bakırçay, Gediz, Küçük ve Büyük Menderes ovaları
  • Akdeniz kıyılarında; Çukurova, Amik Ovası, Silifke ve Antalya ovaları
  • İç kesimlerde; Erzurum, Erzincan, Muş, Erbaa, Niksar ve Konya ovaları alüvyal toprakların geniş yer kapladığı alanlardır.

LÖSLER

  • Rüzgârların taşıyıp biriktirdiği topraklardır.
  • Çöllerde ve steplerde oluşur.
  • Türkiye’de sık rastlanmazlar.

MORENLER (Buzultaş)

  • Buzulların taşıyıp biriktirdiği topraklardır.
  • Türkiye’de sık rastlanmazlar.

KOLÜVYAL TOPRAKLAR

  • Sel sularının taşıyarak dağların eteklerinde biriktirdiği topraklardır.
  • Litosol topraklar iri malzemelerin hakim olduğu taşlı topraklardır.
  • Dağ kuşaklarımızın etekleri boyunca yaygındır.

REGOSOLLER

  • Volkanlardan çıkan kum boyutundaki malzemeler veya dağ eteklerindeki kumlu depolar üzerinde oluşan topraklardır.
  • Ağrı ve Van’da görülür.

Turkiye Toprak Haritasi

10. Sınıf Coğrafya Dersi konularından biri olan Türkiye’deki Başlıca Toprak Tipleri konusunu bu sayfadan inceleyebilirsin.

Dünyada Görülen Toprak tipleri ve özellikleri konusunu merak ediyorsan buradan ulaşabilirsin.

Content Protection by DMCA.com
Bunu Paylaş:

Ahmet Burak Kargı

Karadeniz Teknik Üniversitesi 2005 mezunu. Mersin'de yaşıyor. COĞRAFYA öğretmeni.

You may also like...

4 Responses

  1. Mert dedi ki:

    Çok faydalı bir site teşekkürler.

  2. PARADOX dedi ki:

    hocam çok iysiniz. YGS de coğrafya full inşallah

  3. Emir dedi ki:

    Adamsınız

  1. Mayıs 25, 2016

    Türkiye’de görülen topraklar ve toprak tipleri

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir