Türkiye’de Akarsular ve Akarsuların Genel Özellikleri

Bunu Paylaş:

Bu dersimizde Türkiye’deki akarsular ve akarsuların genel özellikleri konusunu detaylı bir şekilde işleyeceğim.

Akarsu Havzası nedir: Bir akarsuyun kollarıyla su topladığı alana Akarsu havzası denir.

Açık Havza nedir: Akarsu suyunu denize ulaştırabiliyorsa açık havza durumundadır.

Kapalı Havza nedir: Akarsu suyunu deniz yerine bir göle döküyorsa ya da kuruyorsa kapalı havza durumundadır.

Akarsuyun Debisi (Akım) nedir: Akarsuyun belli bir kesitinden saniyede geçen su miktarının metreküp cinsinden değeridir. Akarsuyun debisinin yüksek olması onun bol su taşıdığının ve hızlı aktığının göstergesidir. Debi iklime ve yer şekillerine bağlıdır.

Akarsu Rejimi nedir: Akarsuyun debisinin yıl içinde gösterdiği değişikliklerdir. Akarsu yıl boyunca her mevsim birbirine yakın miktarda su taşıyorsa rejimi düzenlidir. Karadeniz bölgesinde doğup orda denize dökülen akarsuların rejimleri düzenlidir.

dikkatÜlkemizde en etkili olan dış kuvvet akarsulardır.

Akarsularımızın genel özellikleri

  • Kaynağını kıyı dağlarından alan akarsuların boyları kısadır. (Özellikle Akdeniz ve Karadeniz Bölgelerindeki akarsular.)
  • Akarsularımızda taşımacılık ve ulaşım yapılamaz (Bartın Çayı Hariç). Bunun nedeni akarsularımızın debilerinin yüksek olması ve rejimlerinin düzensiz olmasıdır.
  • Türkiye ortalama yükseltisi fazla ve engebeli bir ülkedir. Bu yüzden ülkemizdeki akarsuların akış hızları fazladır bu yüzden;
    • Aşındırma gücü ve taşıdıkları alüvyon miktarı fazladır
    • Hidroelektrik enerji potansiyelleri fazladır
  • Akarsularımız kar erimelerinden dolayı yıl içinde en fazla sularını ilkbahar mevsiminde taşırlar.
  • Akarsularımızdan enerji üretiminde, tarımda sulamada, içme suyu kullanımında ve balıkçılıkta yararlanılır.

AKARSUYUN SEL ve SU TAŞKINI POTANSİYELİ

Akarsuyun sel ve su taşkını potansiyelini etkileyen iki ana faktör bulunur.

1- ) Yerşekilleri

a. ENGEBE AZ İSE –> SEL  ve SU TAŞKINI POTANSİYELİ FAZLA OLUR

Engebenin az olduğu alanlarda akarsu sığ (derin olmayan) yatakta aktığı için az bir yağışta bile yatağını taşırarak sel ve taşkınlara neden olur. Ör; Meriç, Bakırçay, Gediz, Küçük e Büyük Menderes, Asi

b. ENGEBE FAZLA İSE –> SEL POTANSİYELİ AZ OLUR

Engebenin fazla olduğu yerlerde akarsu derin vadilerde aktığı için yağış aşırı olmadığı takdir de sel ve su taşkını gerçekleşme ihtimali az olur. Ör; Doğu Anadolu Bölgemizde akan akarsuların sel ve su taşkını potansiyelleri az olur

2- ) İklim

YAĞIŞ miktarının aşırı olduğu yerlerde akarsu dar ve derin bir vadide aksa bile sel ve taşkın meydana gelecektir. Karadeniz bölgesindeki akarsuların dar vadilerde aklamalarına rağmen aşırı yağış yüzünden sel ve su taşkını yüksek olan akarsulardır.

turkiyede-akarsular-1

CEVAPLARI GÖR

1- ÇORUH
2- HARŞİT
3- KELKİT ÇAYI
4- YEŞİLIRMAK
5- KIZILIRMAK
6- BARTIN ÇAYI
7- FİLYOS (YENİCE) IRMAĞI
8- SAKARYA NEHRİ
9- SUSURLUK NEHRİ
10- MERİÇ NEHRİ
11- ERGENE ÇAYI
12- BAKIRÇAY NEHRİ
13- GEDİZ NEHRİ
14- KÜÇÜK MENDERES NEHRİ
15- BÜYÜK MENDERES NEHRİ
16- DALAMAN ÇAYI
17- EŞEN ÇAYI
18- AKSU NEHRİ
19- KÖPRÜ ÇAYI
20- MANAVGAT ÇAYI
21- GÖKSU NEHRİ
22- ZAMANTI NEHRİ
23- GÖKSU NEHRİ
24- SEYHAN NEHRİ
26- CEYHAN NEHRİ
27- ASİ NEHRİ
28- KARASU NEHRİ
29- MURAT NEHRİ
30- FIRAT NEHRİ
31- DİCLE NEHRİ
32- ZAP SUYU
33- ARAS
34- ARPAÇAY
35- KURA

TÜRKİYE’NİN AKARSULARI ve ÖZELLİKLERİ

AKARSU ÖZELLİĞİ
Çoruh Nehri
  • Kaynağını Doğu Karadeniz’den alıp Gürcistan’ın Batum şehrinden denize dökülür.
  •  Üzerinden Türkiye’nin en Derin Barajı olan Deriner Barajı bulunmaktadır. Deriner Barajı, 249 metre gövde yüksekliği ile Türkiye’ nin en yüksek, Dünya’ nın 6. yüksek barajıdır.
  • Ayrıca Yusufeli Barajı’nın yapımı devam ediyor. Tamamlandığında 270 metre ile Türkiye’nin en yükseği ve Dünya’nın en yüksek 3. Barajı olacak.
  • ÇORUH nehri ayrıca Türkiye’de rafting sporunun en fazla
Bartın Çayı
  • Üzerinde küçük ölçekli taşımacılık yapabildiğimiz nehirdir.
Kızılırmak
  • Kendi sınırlarımız içinde en uzun akarsuyumuzdur.
  • Bulanık akmasının nedeni toprak özelliği ile birlikte İç Anadolu’nun şiddetli erozyona uğrayan toprağını taşımasıdır.
Sakarya Nehri
  • En fazla bölgede akan akarsu olma özelliği taşır.
  • Havzasında sanayinin gelişmesi ve nüfusun fazla olmasından dolayı en kirli akan nehirlerimizden birisidir.
Susurluk Nehri
  • Akış hızı ve enerji potansiyeli düşüktür.
Meriç Nehri
  • Kaynağını Bulgaristan’dan alır.
  • Marmara Bölgesinden Ege Denizine dökülür.
  • Yunanistan ile doğal sınırımızı çizer.
  • Meriç Nehri sel ve su taşkını potansiyeli fazla olan bir nehirdir. Bunun nedenleri;
    • Bulgaristan’ın yağışın çok olduğu zamanlarda Meriç nehri üzerindeki barajların kapaklarını açması
    • Meriç nehrinin sığ yatakta akmasıdır.
Bakırçay

Gediz

Küçük Menderes

Büyük Menderes

 

  • Ege bölgesinde ki graben ovalarda aktıkları için yatak eğimleri çok azdır.
  • Menderes çizerek akarlar.
  • Üzerlerinde kopuk mendereslere rastlanır.
  • Sık yatak değiştirirler.
  • Akış hızları ve hidroelektrik potansiyelleri azdır.
  • Doğrudan sulama için elverişlidir.
  • Sel ve su taşkını potansiyelleri fazladır.
  • Gediz nehri İzmir körfezini doldurduğu için yatağı insanlar tarafından değiştirilmiştir
Dalaman

Eşen

Aksu

Köprü

Manavgat

  • Batı Akdeniz’de akan bu akarsular karstik kaynaklarla beslenirler.
  • Bu yüzden yaz döneminde yağış olmasa da su taşımaya devam edebilirler.
  • Çoruh nehrinden sonra Türkiye’de rafting sporunun yapıldığı önemli nehirlerdir.
Asi
  • Kaynağını Lübnan dağlarından alır. Türkiye’ye giriş yaptıktan sonra amik ovasını sular ve Hatay / Samandağ’dan Akdeniz’e dökülür.
  • Akdeniz bölgesinin diğer akarsularına göre ters akar. Bunun nedeni yer şekilleridir.
  • Düz bir yerde aktığı için sel ve su taşkını potansiyeli yüksektir.
Fırat

Dicle

  • Kaynağını Türkiye’den alıp Basra denizine dökülürler.
  • Hidroelektrik enerji potansiyelleri çok yüksektir.
  • Fırat nehri üzerinde Türkiye’nin en büyük üç barajı bulunur. (Atatürk, Keban, Karakaya)
  • Dicle ve Fırat nehirleri Basra körfezine dökülmeden önce birleşir ve Şattül Arap ismini alırlar.
Zap Suyu
  • Kaynağını Türkiye’den alır ve Irak’ta Dicle nehri ile birleşir.
  • Türkiye’nin en temiz akarsuyudur.
Aras

Kura

Arpaçay

  • Aras ve Kura nehirleri Kaynağını Türkiye’den alır Hazar Gölüne dökülürler.
  • Arpaçay nehri Çıldır gölünden doğar Ermenistan ile sınır çizdikten sonra Aras nehri ile birleşir.
  • Aras nehri Arpaçay ile birleştikten sonra Ermenistan sonrasında Nahcivan (Azerbaycan) ile sınır oluşturur.

 

Content Protection by DMCA.com
Bunu Paylaş:

Ahmet Burak Kargı

Karadeniz Teknik Üniversitesi 2005 mezunu. Mersin'de yaşıyor. COĞRAFYA öğretmeni.

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir