Türkiye ‘de Uygulanan Ekonomik Kalkınma Planları

Bunu Paylaş:

Türkiye’de 1923 – 1932 Döneminde Uygulanan Ekonomi Politikaları

Cumhuriyetin ilk yıllarında yeni kurulmuş bir devletin kalkınmasının sağlanması için bir takım çalışmaların yapılması gerekiyordu.

Bu amaçla 17 Şubat 1923 tarihinde İZMİR İKTİSAT KONGRESİ toplanmıştır. Bu kongrede;

  • Devletin ekonomiyi özendirici ve düzenleyici olarak etkili olması kararlaştırılmış.
  • Siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla güçlendirilmesi hedef alınmıştır.
  • Cumhuriyetin ilk beş yılında yapılan uygulamalar bu kongrede alınan kararlara göre şekillendirilmişlerdir.

Bu dönemde tarım ve sanayi alanında da önemli gelişmeler yaşanmış. Bu sektörleri destekleyecek politikalar izlenmiştir. Bunun içinde;

  • 1925 yılında Aşar vergisi kaldırılmıştır.
  • 1926 yılında tarımda makineleşmenin sağlanması için teşvikler verilmiştir.
  • Ziraat Bankası vasıtası ile çiftçilere kredi imkânı verilmiştir.
  • Sanayi kuruluşlarının teşviki ve korunması için 1927 yılında Teşviki Sanayi Kanunu ve Gümrük Kanunu çıkarılmıştır.
Böyle Sorulur

Ülkemizde uygulanan ekonomi politikalarının amacı; doğal ve beşerî kaynakları en iyi şekilde kullanmak, istihdamı arttırmak, dengeli gelir dağılımı oluşturmak ve ekonomik ilişkileri yürüterek istikrarlı kalkınmayı sağlamaktır. Bu amaçla Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze kadar farklı dönemlerde çeşitli çalışmalar yapılmıştır.

1923 – 1932 döneminde Türkiye’nin uyguladığı ekonomik kalkınma planında aşağıdakilerden hangileri yer almamıştır?

I.    Aşar vergisinin kaldırılması

II.    Yabancı rekabete karşı korunmak için yüksek gümrük vergilerinin konulması

III.    Ekonomide devletin etkisi azaltılmıştır

IV.    Halkbank aracılığı ile çiftçilere kredi verilerek tarımda makineleşme sağlanmaya çalışılmıştır.

A)  Yalnız I         B) Yalnız II        C) Yalnız III     D) III ve IV      E) III ve II

  • 1929 yılında bütün dünyayı sarsan ekonomik bunalım nedeniyle büyük ölçüde devletçilik politikası uygulanmaya başlanmış, yabancı rekabete karşı korunmak için yüksek gümrük vergileri konulmuştur.

Türkiye’de 1932 – 1950 Döneminde Uygulanan Ekonomi Politikaları

Bu dönemde ülke sanayisinin temelini oluşturacak yatırımların gerçekleştirilebilmesi için karma ekonomi sistemi ve o dönem için dünyada kabul edilen sanayi planlarının uygulanması benimsenmiştir.

  • 1933 yılında Sümerbank kurulmuştur. Nedeni;
    • Devletin ekonomideki etkinliğini arttırmak
  • Türkiye, 1933 yılında devletçilik yoluyla sanayileşme politikasına geçmiştir. Nedeni;
    • Özel sermaye birikiminin yetersizliği
  • 1933-1937 yılları arasında I. Beş Yıllık Sanayi Planı, 1938-1942 yılları arasında da II. Beş Yıllık Sanayi Planları uygulanmıştır. (2. Dünya savaşı nedeniyle bu plan gerçekleşememiştir.) Nedeni;
    • Planlı sanayileşmeyi sağlamak için

 

  • Bu dönemde 2. Dünya savaşı nedeniyle, “ SAVAŞ EKONOMİSİ “ uygulanmış, yatırımlar azaltılıp kaynaklar daha çok savunma için kullanılmıştır.
  • Milli Ekonomiyi koruma kanunu çıkarılmıştır.
  • Savaş sonrasında ekonomide devlet politikasının etkisi azaltılamaya çalışılmıştır.
  • 1947 yılında hazırlanan liberal karakterli kalkınma planı 1948 – 1952 yılları arasında uygulanmıştır.

Türkiye’de 1950 – 1960 Döneminde Uygulanan Ekonomik Politikaları

  • Türkiye’de ekonomik kalkınmanın en hızlı yaşandığı dönemlerden biridir.
  • Ekonomide devletin etkisi azalmıştır.
  • Altyapı çalışmalarına önem verilmiş ayrıca, önemli karayolları, sulama, liman, enerji projeleri hayata geçirilmiştir. Bu dönemde Türkiye adeta bir şantiye görünümü almıştır.
  • Tarımda önemli gelişmeler sağlanmış ancak sanayiye yeterince önem verilmemiştir.
  • Bu dönemin en önemli yatırımlarından biri Sarıyar Barajıdır.

Türkiye’de 1960 ‘tan Sonraki Dönemde Uygulanan Ekonomi Politikaları

1960 yılından itibaren Türkiye’de ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmanın hızlandırılması amacıyla kalkınma planlarının uygulanması fikri benimsenmiş ve buna bağlı olarak 30 Eylül 1960 tarihinde devlet planlama teşkilatı (DPT) kurulmuştur.

Türkiye’de Uygulanan Beş Yıllık Kalkınma Planları

1962 yılında planlanan ve bir yıl uygulanan kalkınma planının başarılı olması üzerine beş yıllık kalkınma planları hazırlanmıştır.

  • Hazırlanan bu ilk beş yıllık kalkınma planı 1963 – 1967 yılları arasında uygulanmıştır.
  • Bu tarihten günümüze kadar 10 tane kalkınma planı hazırlanmıştır.
  • Son kalkınma planı 2014 – 2018 yıllarını kapsayacak şekilde düzenlenmiştir.

Kalkınma planları ile ekonominin sektörel dağılımı, ithalat, ihracat, yatırımlar, kamu harcamaları önceden belirlenen hedefler doğrultusunda gerçekleşmektedir.

  • Türkiye’de kalkınma planlarındaki en temel özellik özel sektörü yatırım için teşvik etmesidir.
  • 1980 yılından sonra devlet imalat sanayisi yatırımlarını önemli ölçüde azaltmış, altyapı yatırımlarına ağırlık vermiştir.
  • 24 ocak kararları ile devletin ekonomiye müdahalesi azaltılmıştır.
  • 1983 yılından itibaren ekonomide dışa açılma süreci başlamış, giderek bölgesel ve küresel etkilere daha açık hale gelmiştir.
  • 1982 anayasasıda planlı kalkınmayı ve planların devlet tarafıdan hazırlanmasını hükme bağlamıştır.
Content Protection by DMCA.com
Bunu Paylaş:

Ahmet Burak Kargı

Karadeniz Teknik Üniversitesi 2005 mezunu. Mersin'de yaşıyor. COĞRAFYA öğretmeni.

You may also like...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir