Türkiye’de Başlıca Toprak Tipleri

Bunu Paylaş:

Sevgili arkadaşlar bu dersimizde Türkiye’de görülen başlıca toprak tipleri ve bunların özellikleri ile ilgili bilgi vereceğim sizlere.
1. Ders

2.Ders

Turkiye Toprak Haritasi

Türkiye toprak çeşitliliği çok fazla olan bir ülkedir bunun nedenleri;

  1. Türkiye ‘de iklim çeşitliğinin fazla olması
  2. Türkiye’de kısa mesafede yer yüzü şekillerinin çok çabuk değişmesi (İklim çeşitliliğine neden olur.)
  3. Yeryüzü şekillerinin çeşitlilik göstermesi aynı zamanda arazinin eğimini etkilediği için topoğrafya şartlarına bağlı olarak toprak çeşidini artırmıştır.

Türkiye’de görülen başlıca toprak tiplerini üç ana başlık altında incelemek mümkündür.

  1. Zonal Topraklar: İklimin ve bitki örtüsünün oluşturduğu topraklardır.Yerli topraklar ismi de verilir. Zonal topraklarda toprağın tüm horizonlarına rastlanır.
  2. İntrazonal Topraklar : Ana kayaç ve topoğrafya şatlarının oluşturduğu topraklardır.
  3. Azonal Topraklar : Dış etkenler tarafından taşınarak oluşmuş topraklardır. Bu topraklarda horizonlara rastlanmaz.

TÜRKİYE’DE GÖRÜLEN ZONAL TOPRAKLAR

Zonal topraklar iklim ve bitki örtüsü tarafından oluşturulan topraklardır. Türkiye’de iklim çeşitliliğinin fazla olmasına bağlı olarak ZONAL TOPRAK çeşitliliği de fazladır. Zonal toprakları 2 ana başlık altında inceleyebiliriz.

Nemli Bölge Toprakları

Terra – Rosa Topraklar ( Kırmızı Renkli Akdeniz Toprakları )

türkiyede görülen topraklar - terra rosa

İçindeki demir mineralinin Akdeniz iklim bölgesi yağışları nedeniyle oksitlenmesi sonucunda kiremit kırmızısı bir renk alır.Akdeniz iklim toprağıdır.Türkiye’de Akdeniz ikliminin görüldüğü; Akdeniz Bölgesi, Ege Bölgesi, Güney Marmara Bölgesi kıyıları ve Güney Doğu Anadolu Bölgesinin Batı bölümünde görülür. En çok Türkiye’de kalker ve kireç depolarının en yaygın olduğu Akdeniz Bölgesi ‘nin Antalya bölümünde görülür.

Kahverengi Orman Toprakları

türkiyede görülen topraklar - kahverengi orman toprakları

  • Nemli orta kuşağın yayvan toprakları altında oluşan topraklardır.
  • Humus bakımından zengindirler.
  • Karadeniz bölgesinin genelinde görülürler.
  • Türkiye’de Karadeniz Bölgesi kıyılarında özellikle Doğu Karadeniz ‘de kışın yapraklarını dökmeyen ağaçlar altında oluşurlar.
  • Yağıştan dolayı sürekli yıkansalar da yapraklarını döken geniş yapraklı ağaçların altında oluştukları için sürekli humus karışımından dolayı verimleri yüksektir.
  • Özellikle Doğu Karadeniz ‘deki çiftçiler bu verimli topraklardan yararlanmak için ormanlara zarar vermektedirler.
  • Ayrıca Türkiye’de Yıldız dağları, İç Anadolu bölgesinin 1200 m ‘nin üzerindeki ormanlık alanlarında , Güney Doğu Toroslar’ da geniş yapraklı ormanların olduğu yerlerde görülür.
  • Karadeniz’in kıyı kesimlerinde aşırı yağıştan dolayı kireçsiz , iç kesimlerinde ise kireçli kahverengi orman toprakları yaygındır.

Podsoller (Podzol)

Karadeniz bölgesinde batı karadeniz bölümünde görülen toprak çeşididir. Özellikle kışın yaprağını dökmeyen iğne yapraklı ağaçlar altına oluşurlar. Fazla yıkandıkları için mineral bakımından fakir olurlar.

Kurak ve Yarı Kurak Bölge Toprakları

Kahverengi Bozkır (Step)Toprakları

Adından anlaşılacağı üzere karasal iklim alanlarında bozkır bitki örtüsü altında oluşurlar. Türkiye’de karasal iklimin yaygın olduğu ve yağışın 500 mm ‘nin altında olduğu alanlarda görülür.; İç Anadolu Bölgesi, Doğu Anadolu Bölgesi, İç Batı Anadolu Bölümü, Güney Doğu Anadolu Bölgelerinde yaygın olarak görülürler.

Sulama ve gübreleme ihtiyacı fazla olan bu topraklarda verim düşüktür.

Kestane Renkli  Bozkır (Step)Toprakları

Yine karasal iklim alanlarında görülen bir topraktır. Kahverengi bozkır topraklarından farkı yine karasal iklim alanlarında ancak yağışın 500 mm – 650 mm arasında  olduğu alanlarda görülür. İç Anadolu ve Göller yöresinde yayılmıştır. Özellikle İç Anadolu Bölgesinde yağışın 650 mm civarında olduğu Yukarı Kızılırmak bölümünde yaygındırlar. Tahıl tarımı için elverişli bir topraktır.

Çernozyom ( Kara Topraklar ) Topraklar

Dağ çayılarının altında oluşan bu topraklara Türkiye’de en fazla Erzurum – Kars bölümünde rastlanır. Renginin siyah olması içindeki humus ve organik madde miktarının fazla olması ile ilgilidir. Yaz yağışları ile yeşeren uzun otlar ve çayır bitki örtüsü kışın gelmesi ile birlikte ölür ve toprağa humus olarak karışır. Zona topraklar içerisinde en verimli topraktır. Ancak Erzurum – Kars bölümünde sert karasal iklimin görülmesinden dolayı bu topraklar tarımda istenildiği gibi kullanılamaz.

Çernozyom topraklar Erzurum – Kars bölümü dışında Karadeniz’in yüksek çayırlarla kaplı alanlarında da yayılış göstermektedir.

TÜRKİYE’DE GÖRÜLEN İNTRA – ZONAL TOPRAKLAR

Bu toprakların oluşumunda Topoğrafya şartları ve ana materyal etkilidir. İntrazonal topraklar sadece A ve C Horizonludur.

Halomorfik Topraklar

Bu toprakları anakayadaki tuz oluşuturur. Kurak ve yarı kurak bölgelerde oluşur. Türkiye’de en çok Tuz gölü ve çevresinde ve Konya – Ereğli civarında rastlanır. Ayrıca Burdur, Acıgöl, Kars – Kağızman civarında yayılış gösterir. Tarımsal verimi düşük bir topraktır.

Hidromorfik Topraklar

Bataklık ve taban suyu seviyesinin yüksek olduğu alanlarda oluşan topraklardır. Türkiye’de çok sık rastlanmazlar.

Kalsimorfik Topraklar

Kireçli ve killi olan bu topraklar ikiye ayrılır;

Vertisol Topraklar ( Dönen Topraklar )

Vertisol topraklar Türkiye’de en fazla Marmara bölgesi Ergene Bölümü (Trakya) ve Güney Marmara’daki bazı ovalarda (Bursa – Karacabey ovası), İzmir’ de Menemen ovası ve Muş ovalarında görülür. Bu topraklara Anadolu’da Taş Doğuran, Kepir, Karakepir ismi verilmektedir. Ayçiçeği tarımının verimli yapıldığı bu topraklar kil ve kireç bakımına zengin olmasına rağmen sulama ile çok verimli hale gelebilir. Kil oranı fazla olduğu için bu toprakların işlenmesi zor olur.

Bu topraklar III. jeolojik zamanda göl tabanlarındaki tortul materyal üzerinde oluşmuştur. Yazın kuruyan bu topraklarda kil ve kiraç oranı fazla olduğu için derin çatlaklar oluşur. Toprağın yüzeyindeki taşlar rüzgarın etkisiyle bu çatlaklardan içeri girer, sonrasında yağışın gelmesi ile birlikte yüzeydeki su bu çatlaklara dolar ve çatlakta bulunan taşları iterek yüzeye tekrar çıkartır. Yağışlardan sonra yüzeye çıkan bu taşlar yüzünden taş doğuran toprak yada dönen topraklar ismini almışlardır.

Rendizna Topraklar

Rendizna topraklar Türkiye’de yumuşak kireç taşlarının üzerinde oluşur. Bu topraklar koyu renkli ve kalınlığı fazla olmayan topraklardır.İç Anadolu Bölgesi, Ege Bölgesi ve Doğu Anadolu Bölgesinde yaygındır .İç Anadolu bölgesinde görülen rendzina topraklarda tahıl tarımı yapılırken, Ege bölgesinde görülen rendzina topraklarda zeytin tarımı yapılır.

TÜRKİYE’DE GÖRÜLEN AZONAL (TAŞINMIŞ) TOPRAKLAR

Bu topraklar dış kuvvetlerin taşıdığı topraklardır. Bu topraklarda horizon oluşumu yoktur , toprak yapısı incelendiğinde anakayaç yada iklim ile ilgili bilgi vermezler. Taşınmış topraklar olduğu için mineral bakımından çok zengin olan bu topraklar çok verimli tarım sahalarıdır.

Alüvyal Topraklar (Entisoller)

Akarsuların taşıyıp biriktirdiği topraklardır. Özellikle delta alanların toprağı alüvyaldır. Anca sadece delta ovalarda değil Türkiye’de akarsuların bulunduğu ve biriktirme yaptığı sahalarda görülür. Türkiye’de en çok alüvyal topraklara; Bafra deltası, Çarşamba deltası, Sakarya deltası, Meriç deltası, Bakırçay, Gediz, Küçük ve Büyük menderes deltalarında, Silifke delltası ve Çukurova deltalarında rastlanır. Bu delta ovalarının yanı sıra iç bölgelerimizde akarsuyun malzeme biriktirdiği Konya ovası (çok az), Malatya ovası, Elazığ ovası, Erbaa, Niksar, Erzurum vb. ovalarda görülür.

Kolüvyal (Yamaç) Toprakları

Bitki örtüsünden yoksun eğimli yamaçlarda sel suları ve yağışların yamaçtan taşıyarak dağların eteklerinde biriktirdiği topraklardır. Bu topraklara Türkiye’de dağların yamaçlarında rastlanır. Bozdağlar, Aydın dağları, Toros dağlarının güney yamaçlarında , Bolu ve Kaçkar dağlarının  yamaç eteklerinde bu verimli topraklara rastlanır.

Litosol Topraklar

Litosol topraklar iri malzemelerin hakim olduğu taşlı topraklardır. Dağlık alanlarda sel ve yağış ile birlikte dağların yamaçlarındaki ufak boyuttaki malzemeler aşınarak eğimli amaçları terk eder. Eğimli yamaçlarda sel ve yağmur sularının taşıyamadığı iri boyuttaki taş ve malzemeler kalır. İşte bu eğimli arazideki iri boyutlu malzemelerin olduğu yamaçlarda oluşan toprağa litosol toprak denir. Türkiye’de litosol topraklar taşeli platosu, kaçkar dağları, Boz dağlar, aydın dağları ve Bitlis dağlarının güney yamaçlarındaki eğimli sahalarda görülür.

Regosol Toprakları

Volkanlardan çıkan kum boyutundaki malzemeler veya dağ eteklerindeki kumlu depolar üzerinde oluşan topraklardır. Türkiye’de iç Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgesindeki volkanik arazilerde yayılış gösterir. Kumlu olan yani derinliği ve geçirimliği fazla olan bu topraklarda iklim şartları uygun olursa Niğde çevresinde olduğu gibi Patates, Isparta çevresinde olduğu gibi gül, Nevşehir ve Niğde çevresinde olduğu gibi üzüm tarımı verimli bir şekilde yapılabilir.

KPSS ‘ye hazırlanıyorsanız  Türkiye’de Toprak oluşumu ve Türkiye’de Görülen Başlıca Toprak tipleri   konusunu da inceleyebilirsin.

Content Protection by DMCA.com
Bunu Paylaş:

Ahmet Burak Kargı

Karadeniz Teknik Üniversitesi 2005 mezunu. Mersin'de yaşıyor. COĞRAFYA öğretmeni.

You may also like...

4 Responses

  1. Mayıs 25, 2016

    Türkiye’de Başlıca Görülen Toprak Tipleri

  2. Kasım 30, 2016

    […] KALSİMORFİK TOPRAKLAR: Kireç oranının yüksek olduğu topraklardır. Vertisol ve Rendzina olarak ikiye […]

  3. Nisan 23, 2017

    […] Türkiye’de Toprak Tipleri ve Kullanımı […]

  4. Mart 18, 2018

    […] Toprağın Hikayesi :  Dünya’da Görülen Başlıca Toprak Tipleri ve Özellikleri […]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir